Leccinum versipelle
Wat u moet weten
Leccinum versipelle is een gewone eetbare paddenstoel in het geslacht Leccinum. Het wordt gevonden onder berken van juli tot november en wordt zwart als het gekookt wordt. Komt alleen voor onder berkenbomen, soms samen met Leccinum scabrum.
Leccinum cerinum, Leccinum percandidum en Leccinum roseotinctum werden vroeger als aparte soorten beschouwd, maar na DNA-analyse worden ze nu door veel autoriteiten beschouwd als slechts kleurvormen van Leccinum versipelle.
Leccinum versipelle is licht giftig (veroorzaakt misselijkheid en braken) tenzij het op de juiste manier wordt verhit: bakken of koken gedurende 15-20 minuten wordt noodzakelijk geacht. Zoals gezegd wordt de paddenstoel zwart bij verhitting.
Andere namen: Boletus Testaceoscaber, Oranje berkenboleet.
Paddenstoel identificatie
Kap
Rijpe hoeden worden 8 tot 20 cm in diameter en blijven breed bol in plaats van helemaal plat te worden.
Een onderscheidend kenmerk van deze boleten is het feit dat de cuticula over de rand van de hoed heen steekt met 2-4 mm. Het oppervlak is minuscuul donzig, meestal oranje of geelbruin. Zoals bij veel van de Leccinum boleten, is er ook een zeldzame bleke vorm waarvan de hoed bijna wit is, soms getint met roze of oranje. Onder de cuticula is het vlees van de hoed stevig en wit; het verandert niet significant van kleur als een gesneden of gebroken oppervlak wordt blootgesteld aan lucht, maar het wordt geleidelijk grijzer en wordt uiteindelijk zwart met een paarse tint.
Buizen en poriën
De muisgrijze buizen eindigen in kleine poriën die bij het ouder worden okerkleurig worden.
Steel
De steel of stengel, die tot 20 cm hoog kan worden en meestal 2 tot 4 cm in diameter is, licht taps toelopend naar de top, heeft een wit, lichtgrijs of geelachtig grijs oppervlak dat bedekt is met donkerbruine of zwartachtige wollige schubben.
Bij het doorsnijden wordt het bleke stengelvlees grijs bij de top, maar blauwgroen en dan bijna zwart, vooral bij de stengelbasis.
Sporen
spoelvormig, dunwandig, 11-16 x 3.5-4.5 µm, inamyloïd.
Sporenafdruk
Okerbruin.
Cystidia en basidia
De basidia zijn vierporig. Cystidia op het vruchtbare buisoppervlak.
Habitat & Ecologische rol
Mycorrhizaal, onder berk vooral op zure heide, bosranden en struikgewas.
Vergelijkbare soorten
Leccinum scabrum, die ook onder berk voorkomt, heeft een bruine hoed; het vlees van de stengel vertoont geen duidelijke kleurverandering als het wordt doorgesneden.
Taxonomie en etymologie
De oranje berkenboleet werd in 1835 beschreven door de Zweedse mycologen Elias Magnus Fries en Fredrik Christopher Theodor Hök (1807 - 1877) in hun proefschrift Boleti.
De Amerikaanse mycoloog Walter Henry Snell (1889 - 1980) heeft deze soort in 1944 overgebracht naar het genus Leccinum, waarna het zijn huidige wetenschappelijke naam Leccinum versipelle kreeg.
Synoniemen van Leccinum versipelle zijn onder andere Boletus floccopus Rostk., Boletus testaceoscaber Secr., Boletus versipellis Fr. & Hök, Boletus rufescens Konrad, Boletus percandidus Vassilkov, Leccinum testaceoscabrum Secr. ex Singer, Leccinum percandidum (Vassilkov) Watling, Leccinum atrostipitatum A.H. Sm., Thiers & Watling, Leccinum roseotinctum Watling, Krombholziella roseotincta (Watling) Šutara, Krombholziella rufescens (Konrad) Šutara, Krombholziella versipellis (Fr. & Hök) Bon, Leccinum rufescens (Konrad) Šutara, en Leccinum cerinum M. Korhonen.
Leccinum, de geslachtsnaam, komt van een oud Italiaans woord dat schimmel betekent. De specifieke epitheton versipelle is een verwijzing naar de veranderende aard van het oppervlak van de hoed (pellicula).
Hoewel op de kleur van de hoed wordt gezinspeeld in de algemene namen van verschillende Leccinum soorten, is het bij deze groep boleten niet verstandig om conclusies te trekken uit dit zeer variabele kenmerk.
Bronnen:
Foto 1 - Auteur: Budyn06 (CC BY-SA 4.0 Internationaal, 3.0 Onbewerkt, 2.5 Generiek, 2.0 Algemeen en 1.0 Algemeen)
Foto 2 - Auteur: Jörg Hempel (CC BY-SA 3.0 Duitsland)
Foto 3 - Auteur: Randi Hausken uit Bærum, Noorwegen (CC BY-SA 2.0 Algemeen)
Foto 4 - Auteur: John Fielding (CC BY-SA 2.0 algemeen)
Foto 5 - Auteur: Lukas uit Londen, Engeland (CC BY-SA 2.0 Algemeen)
